در رسانيدن ورمهاى سرسخت و ديررس بسيار مؤثر است . قرحه : برگ سبز پاخر گرى چركين را بركند . چشم : در داروهاى تقويت ديد وارد است . سينه : گويند برگش و حتى تبخير برگش بهترين مسكن سرفه و علاج بلندى نفس ( نفس الانتصاب ) است . سيسارون : چوب گياه سياه‌دانه است و تلخى و گيرندگى دارد . مزاج : در دوم گرم و خشك است . خاصيت : گدازنده و اندكى قبض است . اندامان غذا : آب‌پز بيخش براى معده مفيد است . اندامان راننده : آب‌پز بيخش بول را ريزش دهد . سيون ( ترتيزك آبى ) : سيون همان قرة العين است كه در فصل قاف خواهد آمد . گياهى است در آبهاى راكد پيداست و نوعى بوى خوش دارد . اندامان راننده : خام و پخته‌اش در علاج سنگ و ديزانترى سودمند است . سومقوطون : گويند هميشه بهار است و گويند از تيرهء مهرگياه است و گويند و گويند . اين گياه دو نوع دارد قسمى در سنگلاخها رويد و قسمى ديگر سنگلاخى نيست . مزاج : سرد و خشك است و رطوبتى معتدل الحراره دارد و لطيف و تكه‌كننده است و لزجى پياز دشتى را دارد كه گدازندگىاش از آن است و تا اندازه‌اى جمع‌كننده و گيرنده است ليكن سردى و خشكى در مزاجش چيرگى دارد . نه بوى دارد و نه چندان شيرين است . آب دهن را گرد آورد و اجزاى گوشت را در ديك چنان بهم آرد كه گويى يكپارچه شده است . مفاصل : آب‌پزش داروى گسستگى در پى و وسطهاى ماهيچه و كنارهاى ماهيچه است و نمناك‌ها را بهم جوش مىدهد . سينه : زبرى گلو را از بين مىبرد . خون برآوردن را بند آرد . با عسلاب باشد شش را مىپالايد . اندامان راننده : در علاج قرحهء روده ، پوست‌اندازى روده ( سحج ) فتق آبى روده ، درد گرده ، سودمند است و گويند خونريزى حيض را بند آورد . سماق : سماق دو نوع است . سماق خراسانى ، سماق شامى كه از خراسانى كوچكتر است و عدس‌مانند و سرخرنگ است . هر كارى كه از اقاقيا ( صمغ خرنوب مصرى ) و گل سورى برمىآيد از سماق هم ساخته است . اگر سماق را در آب آن‌قدر بجوشانند تا به پرمايگى عسل درآيد در تأثير با افشرهء فيلزهره برابر است . مزاج : در دوم سرد و در سوم خشك است . خاصيت : گيرنده ، توانبخش ، بندآورنده است و سركه از آن لطيف‌تر است . سماق در قطع خونريزى بسيار مؤثر است و بعضى عقيده دارند كه حتى اگر سماق درسته را بر جاى خونريزى بندند كافى است . سماق تراوش صفرا را به اندامان درونى راه نمىدهد . آرايش : آب‌پز آن نوع از سماق كه به سماق رنگرزان مشهور است موى را سياه گرداند . ورم : جاى ضربت خورده را ضماد سماق بگذارند از آماس و خون بند شدن ( حصر ) جلوگيرى كند . از زياد شدن آماس مانع است و سماق داروى كژدمه مىباشد . قرحه : سرايت قرحه پليد را منع مىكند . مفاصل : آب‌پزش را بر درد استخوان مالند از آماسيدن جلوگيرى كند . سر : چرك و ريم گوش را از بين ببرد .